Σε τι χρησιμεύει η γλώσσα; Φυσικά, για να γευόμαστε, να μασάμε και να καταπίνουμε τις τροφές, αφού αποτελεί τμήμα του πεπτικού μας συστήματος. Όμως, χωρίς τη γλώσσα δε θα κατορθώναμε να αρθρώvουμε τις λέξεις, δηλαδή, δε θα μπορούσαμε ούτε να μιλήσουμε, ούτε να τραγουδήσουμε, ούτε να παίξουμε πνευστά όργανα. Ενώ δεν παράγει τη φωνή, μας βοηθά να αρθρώνουμε ήχους και να προφέρουμε σωστά τα φωνήματα ..
Επίσης, ανάλογα με τη θέση της, συμμετέχει στο σχηματισμό μελωδικών ή ρυθμικών ηχοχρωμάτων. Ακόμα και το βιμπράτο- αυτή η ελαφριά διακύμανση της φωνής, το οποίο δίνει εκφραστικότητα στο τραγούδι και παράγεται από το διάφραγμα- ενισχύεται από τη γλώσσα. Εξάλλου, χωρίς αυτήν θα ήταν αδύνατο να παίξουμε πνευστά όργανα αφού δεν αρκεί να φυσάμε για να δώσουμε τόνο και ιδιαίτερη διακύμανση στον ήχο, χρειάζεται επίσης κι ένα χτύπημα της γλώσσας τη στιγμή που παράγονται οι νότες.
Η γλώσσα έχει αμέτρητες ιδιότητες. Αρκεί να σκεφτούμε πόσες παροιμίες ή εκφράσεις την αφορούν.
Γλώσσα λανθάνουσα αλήθειαv λέγει , δηλαδή, αυτό που λέμε κατά λάθος μπορεί να είναι η αλήθεια Διπλή γλώσσα , ψεύτικη γιατί κρύβει την αλήθεια. Μη προτρεχέτω η γλώττα της διανοίας , που αναφέρεται στα απερίσκεπτα λόγια. Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει , που σημαίνει ότι οι λέξεις μπορούν να πονέσουν περισσότερο από τις πράξεις. Δάγκωσα τη γλώσσα μου , έκανα προσπάθεια να μη μιλήσω. Έλυσα τη γλώσσα μου , δηλαδή, έσπασα τη σιωπή μου.
Ικανότητα χρήσης
Η γλώσσα διαθέτει μεγάλη ευκινησία προς όλες τις κατευθύνσεις χάρη στους δεκαεπτά μυς που την αποτελούν. Οι μυς αυτοί έχουν ένα ινώδες περίβλημα που με τη σειρά του περιβάλλεται από ένα βλεννογόνο. Όμως, δεν ξέρουν όλοι να τη χρησιμοποιούν με τον ίδιο τρόπο. Για παράδειγμα, η ικανότητα να διπλώνουμε τις άκρες της και να την κάνουμε σαν σωλήνα κληρονομείται γενετικά και μόνο λίγοι την διαθέτουν. Ακόμα και η κατάποση, που είναι μια αυτόματη κίνηση, στην πραγματικότητα, απαιτεί ένα πολύπλοκο σύνολο συντονισμένων ενεργειών που τις μαθαίνουμε σταδιακά Ο ενήλικας καταπίνει φέρνοντας τη γλώσσα προς τα πίσω και πάνω, ακουμπώντας την στον ουρανίσκο ώστε να σπρώξει το σάλιο και την τροφή προς το φάρυγγα. Αντίθετα, ένα νεογνό όταν θηλάζει, καταπίνει κρατώντας τη γλώσσα κάτω από τη θηλή. Μόνο όταν γίνει 6 μηνών περίπου και βγάλει τα πρώτα του δόντια, τοποθετεί τη γλώσσα ψηλά, πίσω από τους πάνω κοπτήρες. Κι αυτό είναι το πρώτο βήμα προς τον ενήλικο τρόπο κατάποσης που ολοκληρώνεται γύρω στα 8 χρόνια .
Αγγίζοντας με τη γλώσσα
Το ιδιαίτερο σχήμα των θηλών που καλύπτουν τη γλώσσα έχει σκοπό να αυξήσει την επιφάνεια της αισθητικής της ικανότητας. Εξωτερικά, οι θηλές αποτελούνται από κύτταρα όμοια μ´ εκείνα του δέρματος. Γι´ αυτό η εξωτερική επιφάνεια της γλώσσας διαρκώς απολεπίζεται και αναγεννάτε όπως η επιδερμίδα. Στην κορυφή των θηλών ο ιστός είναι πιο λευκός λόγω της κερατίνης, μιας πρωτείνης από την οποία αποτελούνται επίσης τα μαλλιά και τα νύχια. Αν σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό του δέρματος υπάρχουν 10-30 νευρικές απολήξεις με διαφορετική εξειδίκευση η καθεμία, στα ακροδάκτυλα και στα χείλη έχουμε 70 και 140 αντιστοίχως κι ακόμα περισσότερες υπάρχουν στην άκρη της γλώσσας. Είναι μια κληρονομιά της ζωικής μας καταγωγής.
Πράγματι, για τα περισσότερα ζωντανά πλάσματα, αυτή είναι η μόνη περιοχή που τους παρέχει ακριβείς απτικές πληροφορίες για να διακρίνουν τα χαρακτηριστικά της κάθε τροφής. Οι τριχοειδείς θηλές σχηματίζουν ένα είδος τάπητα όπου συγκεντρώνεται η τροφή για να μεταφερθεί πρώτα στα δόντια και μετά στις καθεαυτού γευστικές θηλές. Η ιδιαίτερη απτική τους ευαισθησία παίζει έναν ακόμα σημαντικό ρόλο: μας βοηθά να αντιλαμβανόμαστε όχι μόνο τη γεύση, αλλά και τη συνοχή ή την σκληρότητα των τροφών. Τέλος, κάποιες νευρικές απολήξεις της γλώσσας είναι ευαίσθητες στη θερμοκρασία ολοκληρώνοντας έτσι την ποιότητα των αισθήσεων μας.
Πόσες είναι οι γεύσεις;
Υπάρχουν ειδικευμένες περιοχές της γλώσσας ευαίσθητες σε κάθε μια από τις τέσσερις βασικές γεύσεις: το πίσω μέρος της είναι ευαίσθητο στο πικρό, η πρόσθια άκρη στο γλυκό, τα πλάγια- κεντρικά μέρη στο ξινό και τα πλάγια-πρόσθια μέρη στο αλμυρό. Πρόσφατες έρευνες πρόσθεσαν στις τέσσερις βασικές γεύσεις δυο ακόμα: τη μεταλλική και τη στυφή. Απο αυτό το ελάχιστο δείγμα γεύσεων και αρωμάτων το νευρικό μας σύστημα καταφέρνει να συλλαμβάνει τις αναρίθμητες παραλλαγές και διαβάθμισης όλων των γεύσεων που γνωρίζουμε. Όμως αποφασιστικό ρόλο σ´ αυτή την ικανότητα μας, παίζει και η μύτη μας. Όλες οι γευστικές διαβαθμίσεις και αποχρώσεις που νομίζουμε ότι αντιλαμβανόμαστε με τη γλώσσα, αποτελούν στην πραγματικότητα αποτέλεσμα της άψογης συνεργασίας της με την όσφρηση.
Η στοματική κοιλότητα συνδέεται με τη μύτη, έτσι ώστε τα μόρια της τροφής να φτάνουν στα κέντρα της όσφρησης που είναι πιο ευαίσθητα από εκείνα της γεύσης. Η γεύση, όμως, όπως κι όλες οι άλλες αισθήσεις, εξασθενεί όσο μεγαλώνουμε. Ένα νεογέννητο έχει γευστικούς υποδοχείς μέσα στα μάγουλα ακόμα και στο λαιμό. Όμως, με το πέρασμα των χρόνων, η ευαισθησία των γευστικών καλύκων αδυνατίζει και στην τρίτη ηλικία χάνουμε περίπου το 50% της γευστικής μας ικανότητας
Άσπρη, μαύρη, κόκκινη
Εδώ και χιλιάδες χρόνια, όλοι οι γιατροί, σε όποια σχολή κι αν ανήκουν, θεωρούν τη γλώσσα καθρέφτη της υγείας. Η γλώσσα ενός υγιούς ατόμου είναι ροδαλή και καθαρή. Μια άσπρη γλώσσα, είναι ένδειξη κάποιας διαταραχής, για παράδειγμα πυρετού. Πράγματι, σ´ αυτή την περίπτωση, η απολέπιση των επιφανειακών κυττάρων γίνεται γρηγορότερα απ´ το κανονικό και τα νέκρα κύτταρα συσσωρεύονται στην επιφάνεια της γλώσσας δημιουργώντας ένα λευκό επίστρωμα. Η γλώσσα που μοιάζει με γεωγραφικό χάρτη , όταν έχει δηλαδή διάσπαρτες σκούρες κηλίδες, είναι μεν ένδειξη κάποιας διαταραχής, όχι όμως ιδιαίτερα ανησυχητικής αφού υποχωρεί από μόνη της. Ενώ η μαύρη γλώσσα εμφανίζει μια σκούρα περιοχή στο κέντρο που μπορεί να προέλθει μετά από θεραπεία με αντιβιοτικά, αλλά φεύγει με το βούρτσισμα.
Φύγε, φύγε! Ή μάλλον, έλα!
Σε όλους τους πολιτισμούς υπάρχουν τρεις τρόποι να βγάζουμε τη γλώσσα και ο καθ´ ένας απ´ αυτούς έχει μια διαφορετική σημασία. Πρόκειται για αυτά που οι συμπεριφοριστές ψυχολόγοι χαρακτηρίζουν ως κατάλοιπα βρεφικών χειρονομιών και στην προκειμένη περίπτωση έχουν τις ρίζες τους στο τάισμα του μωρού. Όταν ένα μωρό δε θέλει να φαει άλλο , εξηγεί ο ηθολόγος Ντέσμοντ Μόρις, γυρνά το κεφάλι του και σπρώχνει το φαγητό έξω με τη γλώσσα. Σαν ενήλικες, κάνουμε αυτή την κίνηση είτε για να κοροϊδέψουμε είτε όταν είμαστε πολύ συγκεντρωμένοι.
Στην πρώτη περίπτωση, η σχέση με την κίνηση του μωρού είναι φανερή. Για να καταλάβουμε όμως τη δεύτερη χρειάστηκαν πολλές μελέτες σε νεογνά και παιδιά άλλων Πρωτευόντων. Και στις δυο περιπτώσεις, όταν τα μωρά ήταν απασχολημένα με κάτι ενδιαφέρον και κάποιος τα ενοχλούσε, έσφιγγαν τα χείλη και άφηναν να φανεί η άκρη της γλώσσας τους . Είναι ένας ασυνείδητος τρόπος να πούμε: Άσε με ήσυχο . Αλλά, το να βγάζουμε τη γλώσσα λειτουργεί επίσης και σαν κάλεσμα, κυρίως σεξουαλικό.
Η ερωτική γλώσσα, βέβαια, δε διώχνει αλλά ζητά. Και σ´ αυτή την περίπτωση έχουμε να κάνουμε μ´ ένα κατάλοιπο της βρεφικής ηλικίας. Είναι η κίνηση που κάνει το μωρό όταν ψάχνει για τη θηλή. Είναι όμως και μια απομίμηση της ερωτικής πράξης, καθώς η γλώσσα γλιστρά μέσα κι έξω από τα χείλη.
